TYCHE TAPINAĞI  SİDE’DE

18 ASIR SONRA YENİDENAÇILDI!

 

Side Belediyesi ev sahipliğinde, Doç. Dr. Hüseyin Sabri Alanyalı’nın başkanlığını yaptığı Eskişehir Anadolu Üniversitesi kazı heyetinin çalışmaları sonucunda restorasyonu tamamlanan Tyche Tapınağı;18 asır sonra, Side Antik Kenti’nde geçmişi geleceğe bağlamak üzere kapılarını açtı.

Hem arkeolojik, hem de turizm açısından Türkiye’nin en önemli merkezlerinden biri olan Side Antik Kenti genelinde; 1960’lardan beri gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları hem bilimsel açıdan, hem de turizm açısından büyük önem taşıyor. Bu çalışmalar çerçevesinde Tyche Tapınağı’nın ayağa kaldırılması, yeni cazibe merkezlerinin oluşturulması ve gelecek kuşaklara kültürel mirasın aktarılması için yapılan çalışmalara bir örnek niteliği taşıyor.

ÇALIŞMALAR HAKKINDA

2010 yılında,Türk arkeolojisinin kurucularından Ord. Prof. Arif Müfit Mansel’in araştırmaları doğrultusunda, Anadolu Üniversitesi tarafından yürütülen çalışmaların ardından; 2011 yılında Tyche Tapınağı arkeolojik veriler ışığında yapı ve mimari olarak değerlendirildi, 3 boyutlu modellerin oluşturulmasına yönelik mimari belgeleme çalışmaları gerçekleştirildi. Bunun yanı sıra, yine sanal ortamda 3 boyutlu restitüsyon önerisinin geliştirilebilmesi amacıyla, mimari parçalar tek tek taranarak sayısal ortamda bir modelleme oluşturuldu. Bu doğrultuda oluşturulan rölöve, restitüsyon, rekonstrüksiyon ve restorasyon projeleri, Antalya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun onayına sunuldu. 2012 yılında kurul tarafından onaylanan proje doğrultusunda Tyche Tapınağı’nın restorasyon uygulamasına aynı yıl içerisinde başlandı ve çalışmalar sonucunda tapınağın ¼’lük bir kısmı ayağa kaldırıldı.

Özgün mimari elemanlara minimum müdahale ilkesinin esas alındığı çalışmalarda, fiziksel ve yapısal olarak iyi durumda olan mimari elemanlar oldukları gibi kullanıldı. Tapınağın ayakta durabilmesi için gerekli olan çelik konstrüksiyon ise, imitasyon malzeme ile bütünleştirildi. Yapının ayağa kaldırılma projesi, koruma kuramı çerçevesinde “geri dönüşlülük” esası dikkate alınarak uygulandı.

Tyche Tapınağı, yuvarlak planlı yapısıyla, Anadolu’da örneği oldukça az olan yapı tipine girmektedir. Hellen dünyasının, Klasik Dönem’den itibaren inşa etmeye başladığı bu yapılar, Geç Klasik ve Erken Hellenistik Dönem’de prestij yapısı olarak yaygın olarak inşa edilmiştir. Roma Kenti’nin en önemli Cumhuriyet tanrıçalarından birisi olan Vesta için, podyumlu yuvarlak planlı bir yapı inşa edilmiş olması, eyaletlerde de bu yapı planının tekrarına neden olmuştur.

Sürekliliğini ve zenginliğini öne çıkaran, kentin koruyucusu, hamisi bir tanrıça olarak kutsanan tanrıça Tyche için de inşa edilen bu tarz yapılar arasında; Side Tyche Tapınağı güzel bir örnektir.

Side kazılarında ele geçen, farklı tiplerdeki birçok Tyche heykeli, Side Kenti sikkelerinin arka yüzlerinde görülür. Ancak, Side sikkelerinde yer alan tapınak kabartmasında, oturan ve Antiokheia Tyche’si tipini yansıtan bir kült heykel yer alması; tapınağın Antiokheia kentinde yer alan tapınağın bir kopyası olabileceği düşüncesini akla getirmektedir.