Bu gün (14. 10. 2013) Türk sineması 99. yılına bastı. Kutlu olsun.

Ayastefanos’taki Rus Abidesinin Yıkılışı, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girdiği yıl çekilen, Türk sinema tarihinin bilinen ilk belgesel filmi ve senaryosudur. Osmanlı ordusunda yedek subay olarak görev yapan Fuat Uzkınay tarafından Sigmund Weinberg yapımcılığında 14 Kasım 1914’te çekilmiştir. Film 150 metrelik bir belgeseldir. Filmdeki tüm olay Ayastefanos’taki (Yeşilköy) Rus anıtının yıkılışıdır. Filmin hiçbir kopyası günümüze ulaşmamıştır.

Aslında ilk Türk filmi Himmet Ağa’nın İzdivacı olarak bilinir. Ancak filmin oyuncuları, çekimler sırasında savaştan dolayı askere alındığından çekimler yarım kalmış ve o süre içinde Ayastefanos’taki Rus Abidesi’nin Yıkılışı çekilmiştir.

 

Yönetmen                            Fuat Uzkınay

Yapımcı                               Sigmund Weingberg

Görüntü yönetmeni                Fuat Uzkınay

Cinsi                                     Belgesel

Renk                                     Siyah-beyaz

Yapım yılı                              1914 , Osmanlı Devleti

 

İlk Türk sinemacısı Fuat Uzkınay kimdir?

İlk ve ortaöğrenimini İstanbul’da tamamladı. İstanbul Sultanisi’ni bitirdikten sonra İstanbul Dar – ül Fünun’un fizik-kimya bölümüne girdi. Türkiye’de Sinemaya olan ilginin artmasıyla birlikte Uzkınay’ın da dikkatini çeken sinema sanatı, onun dahiliye müdürlüğü yaptığı okulda öğrencilere sinemayı tanıtan ve öğreten dersler vermesini sağladı. Şehzadebaşı’nda Milli Sinema adı verilen ve daha sonra “Ali Efendi Sineması” adını alan ilk Türk sinemasının 19 Mart 1914 tarihinde açılımasında Uzkınay’ın büyük emeği geçmiştir. Türkiye’de sinemayı halka ilk tanıtan Sigmund Weinberg’den sinema oynatıcısının kullanılmasını öğrendi.

Askerliğini yaparken 14 Kasım 1914 Cumartesi günü Ayastefanos’taki Rus Abidesi’nin yıkılışını 150 metrelik filme çekerek, Türk sinemasında ilk kez film çeken kişi oldu. Bir yıl sonra (1915) Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın emriyle Merkez Ordu Sinema Dairesi (MOSD) kurulunca, Türkiye’de sinemayı tanıtma konusunda büyük katkıları olan Sigmund Weinberg de bu kurumun başına getirilir. Yardımcısı da Fuat Uzkınay’dır. 1916’da MOSD’un başına getirildi. Almanya’da filmcilik konusunda eğitim gördü. İlk konulu film olan Himmet Ağa’nın İzdivacını büyük zorluklarla bitirebildi. Ordudan 1954’te emekli olan Fuat Uzkınay, 1956’da öldü.

Ankara’da bulunan Kara Kuvvetleri Foto Film Merkezi’nin bir stüdyosuna hizmetlerinden dolayı Uzkınay’ın adı verilmiştir.